4857 Sayılı Kanun 25. Madde: İşverenin Haklı Nedenle Feshi
İş sözleşmesinin işverence derhal feshedilmesi, iş hukukunun en çok uyuşmazlık doğuran konularındandır. Bu imkânı düzenleyen temel hüküm 4857 sayılı Kanun 25. maddedir. Bu yazıda işverenin haklı fesih sebeplerini, uyulması gereken süreleri ve feshin tazminat haklarına etkisini özetliyoruz.
İçindekiler
İşverenin Haklı Feshi Nedir?
İşverenin haklı nedenle feshi, iş ilişkisinin devamını işveren açısından çekilmez hâle getiren ciddi bir olgu nedeniyle, sözleşmenin bildirim süresi beklenmeksizin derhal feshedilmesidir. Haklı nedeni ispat yükü işverendedir; bu nedenle fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açıkça gösterilmesi uygulamada büyük önem taşır.
4857 sayılı Kanun 25. madde, haklı fesih sebeplerini dört ana başlıkta toplar: sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı sebepler ile gözaltı veya tutukluluk.
Sağlık Sebepleri (m. 25/I)
Kanunun (I) numaralı bendine göre işveren şu hâllerde sözleşmeyi derhal feshedebilir:
İşçinin kendi kastından, düzensiz yaşayışından veya içkiye düşkünlüğünden doğan hastalık ya da sakatlık nedeniyle üst üste üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla işe gelmemesi,
İşçinin tedavi edilemeyecek nitelikte bir hastalığa tutulduğunun ve işyerinde çalışmasının sakıncalı olduğunun Sağlık Kurulunca saptanması.
Bunların dışında kalan hastalık, kaza, doğum ve gebelik hâllerinde fesih hakkı, devamsızlığın işçinin bildirim süresini altı hafta aşmasıyla doğar. Doğum ve gebelikte bu süre, Kanunun 74. maddesindeki izin süresinin bitiminde başlar.
Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller (m. 25/II)
Uygulamada en sık başvurulan bent 4857 sayılı Kanun 25/II hükmüdür. Bu kapsamdaki başlıca haller şunlardır:
Sözleşme yapılırken gerekli nitelik ve şartlara sahipmiş gibi davranarak veya gerçeğe aykırı bilgi vererek işvereni yanıltmak,
İşverenin veya aile üyelerinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarda bulunmak, işveren hakkında asılsız ağır isnatlarda bulunmak,
İşverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunmak,
İşverene, aile üyelerine veya başka bir işçiye sataşmak; işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde almış olarak gelmek veya işyerinde bu maddeleri kullanmak,
Güveni kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, meslek sırlarını ifşa etmek gibi doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışlarda bulunmak,
İşyerinde yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemek,
İzinsiz ve haklı bir sebep olmaksızın ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki defa tatil gününden sonraki iş günü veya bir ayda üç iş günü işe gelmemek,
Yapmakla yükümlü olduğu görevleri, hatırlatılmasına rağmen yapmamakta ısrar etmek,
Kendi isteği veya ihmaliyle iş güvenliğini tehlikeye düşürmek ya da işyerindeki eşyayı otuz günlük ücretiyle karşılayamayacağı ölçüde hasara uğratmak.
Zorlayıcı Sebepler ve Gözaltı-Tutukluluk (m. 25/III-IV)
İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin (örneğin doğal afet, salgın nedeniyle işçinin işe ulaşamaması) ortaya çıkması hâlinde işveren derhal fesih hakkına sahiptir. Ayrıca işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde, devamsızlığın Kanunun 17. maddesindeki bildirim süresini aşması da haklı fesih sebebidir.
Hak Düşürücü Süre (m. 26)
Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık hâllerinde fesih hakkı, işverenin bu durumu öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz. Süre geçtikten sonraki fesih haksız sayılır.
Haklı Feshin Sonuçları: Kıdem ve İhbar Tazminatı
Haklı fesihte bildirim süresine uyulması gerekmediğinden işçi ihbar tazminatı talep edemez. Kıdem tazminatı bakımından ise ayrım yapılmalıdır: 25/II (ahlak ve iyiniyet) bendine dayalı fesihte kıdem tazminatı ödenmez; sağlık sebepleri, zorlayıcı sebepler ve gözaltı-tutukluluk hâllerinde ise işçi, şartları varsa kıdem tazminatına hak kazanır. Kullanılmayan yıllık izin ücreti ve ödenmemiş ücretler her durumda talep edilebilir.
Kanunun 19. maddesi uyarınca, 25/II bendine dayanan fesihlerde işçinin savunmasının alınması zorunlu değildir; ancak savunma alınması ispat açısından işverenin lehinedir.
Feshe İtiraz ve Arabuluculuk
İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılabilir. Tazminat alacakları için de arabuluculuk dava şartıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
4857 sayılı Kanun 25. madde neyi düzenler?
İşverenin iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeksizin derhal feshedebileceği haklı sebepleri; sağlık, ahlak ve iyiniyet, zorlayıcı sebepler ve gözaltı-tutukluluk başlıkları altında düzenler.
Haklı fesihte kıdem tazminatı ödenir mi?
25/II bendine (ahlak ve iyiniyet kuralları) dayalı fesihte ödenmez. Diğer bentlere dayalı fesihlerde, en az bir yıllık kıdem şartı varsa kıdem tazminatı ödenir.
Haklı fesih için savunma almak zorunlu mu?
25/II kapsamındaki fesihlerde zorunlu değildir; ancak fesih sebebinin ispatı için savunma alınması tavsiye edilir.
İşveren haklı fesih hakkını ne zaman kaybeder?
Ahlak ve iyiniyet hâllerinde olayı öğrendiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl geçtiğinde fesih hakkı düşer.
Haklı fesih kararına karşı ne yapılabilir?
İşçi, bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade ve işçilik alacaklarını talep edebilir; anlaşma olmazsa dava açabilir.
Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışmanız önerilir.
AV. MUSTAFA KÜRŞAT AKYEL
Yorumlar