657 Sayılı DMK Disiplin Ceza Rehberi: Tüm Cezalar, Disiplinsizlikler, İtiraz ve İptal Davası
657 sayılı Kanunu uyarınca düzenlediğimiz disiplin ceza rehberinde, kamu görevlilerine uygulanan ve uyarmadan devlet memurluğundan çıkarmaya kadar uzanan yaptırımlardır. Bu rehberde Kanun'un 125. maddesinde sayılan fiil ve hallere bağlanan cezaları, savunma, itiraz ve iptal davası konularını yalın bir anlatım ile ele alıyoruz.
İçindekiler
1.657 Sayılı Kanunda Disiplin Cezaları (Madde125) | Disiplin Ceza Rehberi
Kanun yedinci bölümünde "Disiplin" ile ilgili düzenlemeleri ele almaktadır. Kanunun 125.maddesinde memura verilebilecek disiplin cezaları hafiften ağıra doğru şöyle sıralanır:
Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
Aylıktan Kesme : Memurun, brüt aylığından 1/30 - 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.
Kademe İlerlemesinin Durdurulması : Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 - 3 yıl durdurulmasıdır.
Devlet Memurluğundan Çıkarma : Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır.
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde valiler tarafından verilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası amirlerin bu yoldaki isteği üzerine, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir. Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder. Ret halinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttirler.
Kanunda yer almayan ancak uygulamada kamu görevlilerinin karşısına sıklıkla çıkarılan ve özlük dosyalarını olumsuz nitelikte etkileme potansiyeli olan Yazılı İkaz ile ilgili olarak yazımızı inceleyebilirsiniz.
2.Ceza Türlerine Göre Disiplinsizlikler
Kanun koyucu 125.madde başlığı altında her bir disiplinsizliğe tekabül edebilecek fiil ve halleri ayrı ayrı saymıştır. Kurumlar yetkili disiplin amirleri ya da kurullar aracılığıyla burada sayılan haller dışındaki durumlar için memura disiplin cezası veremez.
Kanun, 125/A fıkrasında "Uyarma" cezası gerektiren fiilleri sıralamıştır :
Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak,
Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terk etmek,
Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine riayet etmemek,
Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak,
Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak,
Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak,
Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,
Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.
125/B fıkrasında "Kınama" cezası gerektiren fiiller sıralanmıştır :
Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmak,
Eşlerinin, reşit olmayan veya mahcur olan çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemek,
Görev sırasında amire hal ve hareketi ile saygısız davranmak,
Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,
Devlete ait resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak,
Devlete ait resmî belge, araç, gereç ve benzeri eşyayı kaybetmek,
İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak,
İş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşmak,
Görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışlarda bulunmak ve bu tür yazı yazmak, işaret, resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak,
Verilen emirlere itiraz etmek,
Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak,
Kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak.
Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek.
125/C fıkrasında "Aylıktan Kesme" cezası gerektiren fiiller sıralanmıştır :
Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak,
Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek,
Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzerlerini özel menfaat sağlamak için kullanmak,
Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak,
Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek,
Görev yeri sınırları içerisinde her hangi bir yerin toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak,
Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,
125/D fıkrasında "Kademe İlerlemesinin Durdurulması" cezasını gerektiren filler sıralanmıştır :
Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek,
Özürsüz ve kesintisiz 3 - 9 gün göreve gelmemek,
Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak,
Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,
Görev yeri sınırları içinde herhangi bir yeri toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak,
Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek,
Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,
Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak,
Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak,
Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak,
Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek,
Diplomatik statüsünden yararlanmak suretiyle yurt dışında, haklı bir sebep göstermeksizin ödeme kabiliyetinin üstünde borçlanmak ve borçlarını ödemedeki tutum ve davranışlarıyla Devlet itibarını zedelemek veya zorunlu bir sebebe dayanmaksızın borcunu ödemeden yurda dönmek,
Verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,
Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.
125/E fıkrasında "Devlet Memurluğundan Çıkarma" cezasını gerektiren fiiller sıralanmıştır:
İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükün ve çalışma düzenini bozmak, boykot, işgal, kamu hizmetlerinin yürütülmesini engelleme, işi yavaşlatma ve grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemek, bunları tahrik ve teşvik etmek veya yardımda bulunmak,[
Yasaklanmış her türlü yayını veya siyasi veya ideolojik amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları kurumların herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek,
Siyasi partiye girmek,
Özürsüz olarak (...) bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek,
Savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak,
Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak,
Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak.
Kanun koyucu disiplin hukukunun ceza hukuku ile olan organik bağlantısına yukarıdaki disiplinsizlik fiil ve hallerini saydıktan sonra tekerrür kurumunu düzenleyerek dikkat çekmektedir. Şöyle ki; Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.
Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.
Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan Devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde, brüt aylıklarının ¼’ü – ½’si kesilir ve tekerrüründe görevlerine son verilir.
3.Savunma, Zamanaşımı, İtiraz ve İptal Davası
Savunma Hakkı
Devlet memurlarının savunması alınmadan disiplin cezası tesis edilemez. Söz konusu güvencenin temel dayanağı ise 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 129.maddesine dayanmaktadır. Anayasa 129/2'de "Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez." hükmünü amir kılmaktadır. Kanun koyucu bu kapsamda 657 sayılı Kanunda "Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır." Buradaki 7 (yedi) günlük süre asgari niteliktedir. Disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından bu süre kısaltılamaz. Ancak soruşturmanın durumuna ve ilgilinin geçerli sebepleri bulunması durumunda uzatılabilir.
Zamanaşımı
Disiplin soruşturma/kovuşturmalarında zamanaşımının durumunu "Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı Nedir/Nasıl Belirlenir ? Hangi Tarihler Dikkate Alınmalıdır" başlıklı yazımızda konuyu etraflıca ele aldık. Başlığa tıklayarak detaylı yazımıza erişebilirsiniz.
İtiraz
Kanunun cevaz verdiği ölçüde uyarma, kınama ve aylıktan kesme disiplin cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı ise yüksek disiplin kuruluna itiraz etme imkanı bulunmaktadır. İtiraz süresi 7 (yedi) gündür. Süresinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları ise kesinleşir. İtiraz mercileri, itirazın ve ilgili tüm evrakların kendilerine intikalinden itibaren 30 (otuz) gün içinde kararlarını açıklamak mecburiyetindedirler. İtirazın kabul edilmesi durumunda disiplin amirleri cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilirler.
Kesinleşen disiplin cezalarına karşı iptal davası açma süresi kural olarak tebliğ tarihinden itibaren 60 (altmış) gündür. Devlet memurluğundan çıkarma işlemine karşı ise itiraz merci bulunmamaktadır. Söz konusu karara karşı yalnızca idari yargıda iptal davası açılabilmektedir.
4.Disiplin Cezasının Özlük Dosyasından Silinmesi
Kanun koyucu 133.maddede disiplin cezalarının memurların özlük dosyalarından ne zaman silineceğini düzenlemektedir. Kanun metni "Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasından başka bir disiplin cezasına çarptırılmış olan memur uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezalarının özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Memurun, yukarıda yazılan süreler içerisindeki davranışları, bu isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse, isteğinin yerine getirilmesine karar verilerek bu karar özlük dosyasına işlenir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının özlük dosyasından çıkarılmasında disiplin kurulunun mütalaası alındıktan sonra yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır." hükümlerini içermektedir. Kısaca, uyarma ve kınama cezaları uygulanmalarından itibaren 5 sene, diğer cezalar ise 10 sene geçmekle beraber memurun yetkili amire başvurması üzerine özlük dosyasından silinebilir. Şu hususa ise dikkat çekmekte fayda görüyoruz, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının özlük dosyasından silinmesinde disiplin kurulunun mütalaası alınmalıdır.
Yetkili disiplin amiri ilgili süreler geçtikten sonra disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesi için başvuran devlet memurunun talebini keyfi olarak reddedemez. Şayet personelin, geçen zaman zarfında davranışlarında başkaca bir olumsuzluk bulunmuyorsa disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesi asıldır.
5.Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
657 Sayılı Kanunda kaç adet disiplin cezası vardır ?
Beş adet. Uyarma, Kınama, Aylıktan Kesme, Kademe İlerlemesinin Durdurulması ve Devlet memurluğundan Çıkarma.
Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Ne Kadar Sürer ?
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası işlenen disiplinsizlik fiilinin durumuna ve yetkili disiplin amirlerinin takdirleri uyarınca 1-3 yıl arasında verilebilmektedir.
Disiplin Cezasına İtiraz Süresi ve İptal Davası Açma Süreleri Kaç Gündür ?
Disiplin cezalarına karşı itiraz süresi 7 (yedi) gündür. Süresinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. Yetkili disiplin amirlerinin kendilerine ulaşan itirazları değerlendirerek karar verme süresi 30 (otuz) gündür. Kesinleşen disiplin cezalarına karşı kural olarak tebliğden itibaren 60 (altmış) gün içinde idari yargıda iptal davası açılmalıdır.
Disiplin Cezası Sicilden Silinir Mi ?
Evet. Uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından itibaren 5 yıl, diğer cezalarda ise 10 yıl sonra yetkili disiplin amirine başvurularak cezanın sicilden silinmesi istenebilir.
İşbu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki mütalaa niteliğinde değildir. Somut uyuşmazlıklar bakımından, güncel mevzuat ve yargı içtihatları çerçevesinde uzman bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur.
Av. Mustafa Kürşat AKYEL
Yorumlar