Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı Nedir/Nasıl Belirlenir ? Hangi Tarihler Dikkate Alınmalıdır
Disiplin soruşturmasında zamanaşımının belirlenmesi, hakkında disiplin soruşturması yapılan kamu görevlileri açısından hiç şüphesiz hayati öneme haizdir. Peki zamanaşımı noktasında soruşturma raporunda, soruşturmacı görevlendirilmelerinde nelere dikkat edilmedir ? Bu yazımızda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun kapsamında disiplin soruşturması ile muhatap olan personeller için bu hususları ele alıyoruz.
İçindekiler
1.Disiplin Hukukunda Zamanaşımı Nedir ?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunda düzenlenen iki adet zamanaşımı bulunmaktadır. Bunlardan ilki soruşturmaya başlama zamanaşımı, ikincisi ise ceza verme yetkisi zamanaşımı olarak karşımıza çıkmaktadır.
Zamanaşımına bu mevzuatlarda yer verilmesi ise temel olarak hukuki güvenlik ve istikrar ilkeleri başta olmak üzere delillerin güvenilirliği açısından yer verildiği ise kuşkusuzdur. Aksi bir durumda idari kurumlarda görev yapan disiplin amirleri ve disiplin kurullarının personeller üzerinde sınırsız bir disiplin yetkisi olacağı anlamına gelecektir. Disiplin amirlerinin ve disiplin kurullarını bu noktada kısıtlayan ve disiplinsizlik işlediği düşünülen personel hakkında aksiyon almasını gerektiren en önemli husus zamanaşımı sürelerine riayet etmelerinden geçmektedir.
2.657 ve 7068 sayılı Kanunlarda Soruşturmaya Başlama Zamanaşımı Süreleri
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 127/1. maddesi (a) ve (b) bentleri ile kanuna tabi personeller açısından disiplin soruşturmasına başlama zamanaşımını düzenlemektedir. Madde metni uyarınca kanunda disiplin cezası olarak tanımlanan fiil ve hallerin öğrenildiği tarihten itibaren ;
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında 1 (bir) ay,
Memurluktan çıkarma cezasında 6 (altı) ay içinde
disiplin soruşturmasına/kovuşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisinin zamanaşımına uğrayacağı hüküm altına almıştır.
Örneğin; ilgili kanuna tabi bir devlet memurunun Uyarma cezası gerektiren bir disiplinsizliği 12.03.2026 tarihinde işlediği ve aynı gün öğrenildiği senaryoda disiplin soruşturmasına 12.04.2026 tarihine kadar başlanılması gerekmektedir. Bahse konu tarihin genişletilmesinin imkanı ise bulunmamaktadır. 13.04.2026 tarihinde başlatılan disiplin soruşturması zamanaşımı yönünden sakat olacağından mevzu bahisle yargı yolu ile iptale konu edilebileceği şüphesiz bir gerçekliktir. Aynı senaryoda Memurluktan Çıkarma cezasının gerektiği varsayımında ise kovuşturma 12.09.2026 tarihine kadar başlatılmalıdır.
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanuna tabi olan Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelleri açısından ise 657 sayılı Kanunla benzer nitelikte bir düzenleme bulunmaktadır. Kolluk personeli açısından 7068 sayılı Kanunun 29/1. maddesi (a) ve (b) bentleri uyarınca kanunda disiplinsizlik olarak düzenlenen fiillerin öğrenilmesinden itibaren ;
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında 1 (bir) ay içinde,
Meslekten çıkarma cezası ve Devlet memurluğundan çıkarma cezasında 6 (altı) ay içinde,
disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Yukarıda verdiğimiz örnek olaylar bu kanuna tabi personeller içinde geçerlidir.
3.Disiplin Cezası Verme Yetkisi Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar
Disiplin soruşturmasına/kovuşturmasına başlama yönünden zamanaşımını yukarıda detaylı bir şekilde ele aldık. Peki, disiplin amirlerinin veya disiplin kurullarının süresinde başlamış oldukları soruşturma/kovuşturma uyarınca ya da öğrenilmeyen disiplinsizlikler yönünden ceza verme yetkileri ne zaman sona erer ?
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 127.maddesinin 2.fıkrası "Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar." hükmünü ihtiva etmektedir. Devlet memurları açısından disiplinsizlik teşkil eden fiil veya hallerin işlendiği tarihten itibaren 2 (iki) yıl içerisinde ceza tecziyesinin gerçekleşmesi gerektiği açıktır. Soruşturmaya başlama süresi ile bu fıkrada düzenlenen zamanaşımının farklılığı yalnızca süre yönünden olmaması ise önemlidir. Zira, disiplin amirinin soruşturmaya başlaması için zamanaşımı süresi öğrenmeden itibaren başlarken ceza verme yetkisinin zamanaşımı personelin fiili işlediği tarihten itibaren başlamaktadır.
Örneğin ; Memur X'in 12.03.2026 tarihinde kınama cezası gerektiren bir disiplinsizlik fiili işlediğini varsayalım. X'in disiplin amiri bu filli 15.03.2028'de öğrenmiş olsun. Bu durumda zamanaşımı yönünden sorulması gereken iki adet sorumuz var. X hakkında disiplin soruşturması başlatılabilir mi ? X hakkında disiplin cezası tesis edilebilir mi ?
X hakkında disiplin soruşturması başlatabilir mi ?
Evet, disiplin amiri memur X hakkında disiplin soruşturması başlatabilir. Çünkü, soruşturmaya başlama zamanaşımı fiilin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar. Bu durumda memur X hakkında 15.04.2028 tarihine kadar disiplin soruşturmasına başlanması gerekir.
X hakkında disiplin cezası tesis edilebilir mi ?
Hayır, disiplin amiri memur X hakkında soruşturma neticesinde disiplin cezası tesis edemez. Disiplin soruşturmasına konu fiil hakkında ceza tesis edilebilmesi için öngörülen 2 (iki) yıllık zamanaşımı süresi dolmuştur. Çünkü, disiplinsizliğe konu fiilin işlendiği tarihten itibaren başlayan zamanaşımı süresi 12.03.2028'de dolmuştur. Disiplin amiri veya disiplin kurulunun X hakkında zamanaşımı sebeiyle Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı vermesi gerekir.
Senaryoda biraz değişiklik yaparsak X'in işlediği disiplinsizlik fiili, disiplin amiri tarafından 12.03.2027 tarihinde öğrenilmiş olursa ne olacak ? Bu durumda disiplin amirinin soruşturmaya başlamak için 1 (bir) aylık süresi 12.03.2027 tarihinden itibaren başlar. Ancak, disiplin amirinin X hakkında ceza verebilmesi için soruşturmayı 12.03.2028 tarihinden önce tamamlaması ve duruma göre ceza tecziyesini gerçekleştirmesi gerekmektedir.
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun 29.maddesinin 2.fıkrası Devlet Memurları Kanunu ile aynı hükmü barındırmaktadır. Kolluk personeli açısında da 2 (iki) yıllık ceza verme yetkisinin zamanaşımı süresinin hesabında fiilin işlendiği tarih baz alınmaktadır. 7068 sayılı Kanunu, 657 sayılı Kanundan ayıran bir farklılık bulunmaktadır. Kanun 29.maddenin 3.fıkrasında "Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar." düzenlenmesine yer vermektedir. Kanun koyucu burada 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 66/6 hükmünü baz alarak böyle bir düzenleme gerçekleştirmiştir. Bu da ceza hukuku ile disiplin hukuku arasındaki organik ilişkinin en somut göstergelerinden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.
4.Yargı Kararıyla İptal Edilen Fiile İlişkin Tekrar Disiplin Cezası Tesis Edebilir Mi
Yazımızın konusunu teşkil eden iki kanunda bu duruma ayrı ayrı cevaz vermektedir. 657 sayılı Kanunun 127.maddesinin 2.fıkrası "...Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde; zamanaşımı süresinin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir." demektedir. Kanun koyucu burada yeniden disiplin cezası tesis edilebilmesinin sınırlarını açık bir şekilde belirtmiştir. İdarenin belirlenen sürelerden sonra veya iptal kararında belirtilen gerekçelere aykırı olarak yeniden işlem tesis etmesi durumunda disiplin cezası yönünden tekrar iptal davası açma yolu mutlak surette değerlendirilmelidir.
7068 sayılı Kanunun ilk halinde yeniden ceza verme durumu 29.maddenin 4.fıkrası "Fiilin hatalı olarak vasıflandırıldığı veya düzeltilebilir bir şekil noksanlığı bulunduğu gerekçeleriyle disiplin cezasının mahkeme tarafından iptal edilmesi durumunda, kararın kesinleştiği tarihteki yetkili disiplin kurulu veya diisplin amiri, kararın tebliğinden itibaren ceza verme yetki ve sorumluluğu kapsamında yeniden değerlendirme yapar." şeklinde düzenlenmişti. Ancak, Anayasa Mahkemesinin 09.03.2023 tarih 2023/5E. - 2023/45K. numaralı kararı ile söz konusu fıkrayı "Kural ile mahkemenin iptal kararaı sonrası idarece yeniden işlem tesis edilebilmesi yönünde düzenleme yapılmış ancak bu işlemin hangi sürede tamamlanması gerektiğine ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. Başka bir ifadeyle kural kamu görevlilerinin disiplinsizliğinin cezasız kalmaması için yeniden işlem tesis edilmesini sağlarken, bu kişilerin süresiz olarak ceza tehdidiyle karşı karşıya kalmasına yol açabilecektir." gerekçesi ile iptal edilmiştir. Kanun koyucu bu iptal kararının resmi gazeten yayınlanmasından sonra madde metninde düzenleme yapmıştır. Söz konusu maddenin güncel metni "Fiilin hatalı olarak vasıflandırıldığı veya düzeltilebilir bir şekil noksanlığı bulunduğu gerekçeleriyle disiplin cezasının mahkeme tarafından iptal edilmesi durumunda, kararın kesinleştiği tarihteki yetkili disiplin kurulu veya disiplin amiri, kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde ceza verme yetki ve sorumluluğu kapsamında yeniden değerlendirme yapar." şeklindedir. Görüleceği üzere zamanaşımı konusu disiplin cezaları bağlamında usul açısından fazlasıyla hayati bir meseledir.
5.Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımının Etkisi
Şimdiye kadar ele aldığımız tüm hususlar açık bir şekilde göstermektedir ki zamanaşımı hususu gerek disiplin soruşturmasına başlanması gerek neticelendirilmesi açısından son derece önemlidir. Çünkü, zamanaşımı disiplin soruşturmasının esasından önce usulü ile ilgili bir düzenlemedir. Disiplin hukukunun, idare hukuku ve ceza hukukunun kesişim kümesi içerisinde yer aldığı da göz önünde bulundurulduğunda usulde yapılacak bir hatanın işin esasının incelenmesinin önüne geçeceği tartışmasız bir gerçekliktir. Bu sebeple sınırları net şekilde belirlenmiş olan zamanaşımı sürelerine riayet edilmeksizin yapılan disiplin soruşturmaları sonucunda kamu görevlileri hakkında tesis edilen disiplin cezalarının yargı yoluyla iptal edileceğinin de kabulü gerekmektedir.
6.Danıştay Kararları
Danıştay 2.Dairesinin 05.02.2026 tarih ve 2025/2864 E. , 2026/404 K. sayılı ilamında "Diğer taraftan, İl Polis Disiplin Kurulu ve Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu kararlarında, disiplin suçunun işlendiği son tarih olarak, suç örgütüne operasyonun yapıldığı 15/12/2010 tarihi esas alınmış ve Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu kararında, "davacının örgüt lideri ile tanıştığı 2009-2010 yıllarından operasyonun yapıldığı 15/12/2010 tarihine kadar mesleğin kendisine sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak örgüte veya örgüt lider veya elemanlarına yardım edip yol gösterdiği ve bunun karşılığında da kendilerine menfaat sağlamaya çalıştığı" değerlendirmeleri yapılmış ise de, disiplin soruşturması sürecinde ve anılan kurul kararlarında, davacıya somut olarak isnat edilen son fiilin, C.G. isimli şahısla 03/05/2010 tarihinde yaptığı telefon görüşmesi olduğu, davacının meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin İl Polis Disiplin Kurulu kararının ise 07/08/2012 tarihinde verildiği görülmektedir.
Bu durumda, davalı idarenin ceza verme yetkisi zamanaşımına uğradıktan sonra, zamanaşımına uğrayan yetkinin kullanılması sureti ile davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/7. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır."
Danıştay 2.Dairesinin 15.01.2026 tarih ve 2022/843 E. , 2026/255 K. sayılı ilamında "Uyuşmazlıkta, davacının, "..." isimli Facebook hesabında bulunan ve ifadesi esnasında kendisine gösterilen paylaşımları kendisinin yaptığını kabul ettiği, dava konusu işlemde suç tarihi kısmında en son 13/01/2018 tarihine yer verilmiş olması nedeniyle 13/01/2018 tarihine kadar yapılan paylaşımların dava konusu işlemin sebebini oluşturduğunun anlaşıldığı, araştırma/soruşturma olurunun 21/12/2017 tarihinde verilmiş olması nedeniyle ve bu tarihten sonraki Facebook paylaşımları için ek soruşturma oluru da verilmediğinden, dava konusu işlemin 21/12/2017 tarihinden sonraki paylaşımları konu etmesinin hukuka aykırı olduğu, 21/12/2017 tarihi ve öncesinde yapılmış olan ve disiplin soruşturması kapsamında tespit edilen paylaşımlar bakımından ise, sosyal medya içeriklerinin sosyal medya hesabında durmaya devam ettiği süre boyunca eylemin temadi ettiği dikkate alındığında, 02/12/2019 günlü dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibariyle zamanaşımının söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İdare Mahkemesinin 02/12/2017 tarihinden önceki paylaşımlara yönelik olarak, ceza verme zamanaşımı süresinin dolduğu yolundaki gerekçesinde isabet bulunmamakla birlikte, disiplin soruşturmasına konu Facebook paylaşımlarını yaptığı sabit olan davacıya isnat edilen fiilin yüz kızartıcı ve utanç verici olarak nitelendirilemeyeceği sonucuna varılmış olup; dava konusu işlemde hukuka uyarlık; bu işlemin iptali, yoksun kalınan parasal hakların yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında da sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir."
7.Sonuç
Gerek 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olan gerekse de 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanuna tabi olan personeller açısından yürütülen veya sonuçlandırılmış disiplin soruşturmaları açısından zamanaşımı bağlamında dikkat edilmesi gereken iki husus bulunmaktadır :
Soruşturma zamanında başlatılmış mı ?
Ceza verme yetkisi zamanaşımına uğramış mı ?
Bu iki soruda kamu görevlileri hakkında tesis edilecek disiplin ceza işlemleri açısıdan hayati öneme haizdir. Zamanaşımı konusunda idarece yapılmış olan bir hata yargı makamları tarafından açık bir usul hatası olarak değerlendirilerek alınan cezanın iptal edilmesine imkan sağlayabilecektir.
8.Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1-) Disiplin hukukunda kaç tür zamanaşımı vardır ?
a) Soruşturmaya başlama zamanaşımı
b) Cezalandırma zamanaşımı
2-) 657 sayılı ve 7068 sayılı kanunlarda düzenlenen soruşturmaya başlama zamanaşımı süreleri nelerdir ?
657 sayılı DMK yönünden ;
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında 1 (bir) ay,
Memurluktan çıkarma cezasında 6 (altı) ay
7068 sayılı GKDHK yönünden ;
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında 1 (bir) ay içinde,
Meslekten çıkarma cezası ve Devlet memurluğundan çıkarma cezasında 6 (altı) ay
3-) Nihai ceza verme zamanaşımı süresi ne kadardır ?
Her iki kanun yönünden de disiplinsizlik fiilinin işlendiği tarihten itibaren 2 (iki) yıl.
4-) "Fiilin Öğrenilme Tarihi" tam olarak neyi ifade eder?
Soruşturma zamanaşımını başlatan "öğrenme tarihi", yetkili disiplin amirinin veya disiplin kurulunun fiilden somut, resmi ve doğrulanabilir bir şekilde haberdar olduğu tarihtir. İhbar, şikayet, teftiş raporu veya resmi yazının yetkili makamın kaydına girdiği an öğrenme tarihi sayılır.
5-) Zamanaşımı süreleri idare tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır mı?
Evet. Disiplin hukukunda zamanaşımı süreleri hak düşürücü niteliktedir. İdare, personelin veya avukatının bir itirazı ya da savunması olmasa dahi zamanaşımı sürelerini kendiliğinden (re'sen) göz önünde bulundurmak zorundadır. Zamanaşımına uğramış bir eylem nedeniyle ceza verilemez; verilmişse idari yargıda iptal nedeni oluşturur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya özgü değerlendirme için bir avukata danışılması ve profesyonel destek alınması tavsiye edilir.
Av. Mustafa Kürşat AKYEL
Yorumlar