Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararından Sonra Aynı Fiil Nedeniyle Yeniden Disiplin Soruşturması Yapılabilir mi?
Tamamlanan bir disiplin soruşturmasının ardından personel hakkında aynı fiil nedeniyle tekrar soruşturma yapılabilir mi ? Bu yazıda 7068 Sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun ve Danıştay kararları ışığında bu konuyu ele alıyoruz.
İçindekiler
Personel hakkında disiplin soruşturması yapılabilir. Soruşturma sonunda isnat edilen fiile ilişkin somut ve maddi bir delil bulunamazsa ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. Bu karar tebliğ edilip kesinleştikten sonra uygulamada sık karşılaşılan bir soru ortaya çıkar: Disiplin amiri soruşturmanın eksik yapıldığını sonradan fark ederse dosyaya yeniden el atabilir mi? Aynı fiil için yeni bir soruşturmacı görevlendirebilir mi? Bu yazıda konuyu 7068 sayılı Kanun, idare hukukunun genel ilkeleri ve Danıştay içtihatları çerçevesinde ele alıyoruz.
1. Disiplin Soruşturmasının Amacı ve Soruşturmacının Yetkileri
7068 sayılı Kanun'un 3/g maddesi disiplin soruşturmasını tanımlar. Buna göre disiplin soruşturması, disiplinsizlik yaptığı iddia edilen personel hakkında karar vermek amacıyla disiplin amirleri veya kurullarınca yapılan ya da yaptırılan araştırma ve incelemedir. Kanun'un 14/1 maddesine göre disiplin amiri, maiyetindeki bir personelin disiplinsizlik teşkil eden fiilini öğrenebilir. Olayın araştırılması gerektiği kanaatine varırsa soruşturmayı bizzat yapar ya da yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla yaptırır.
Soruşturmacının yetkileri Kanun'un 14/3 maddesinde düzenlenmiştir. Soruşturmacı şu yetkilere sahiptir:
bilgi ve belge toplamak,
ifade almak ve tanık dinlemek,
bilirkişi görevlendirmek ve keşif yapmak,
hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen hâllerde kriminal inceleme yaptırmak.
Madde ayrıca "her türlü inceleme yapma" ifadesine yer verir. Bu ifade, soruşturmacının yetkilerinin sınırlı sayıda olmadığını açıkça gösterir. Soruşturmanın amacı, personelin lehine ve aleyhine olan tüm delilleri ortaya koyarak maddi gerçeğe ulaşmaktır.
Danıştay da soruşturmanın belirli usullere göre yapılmasını isnada maruz kalan kişinin hukuki güvencesi olarak görür. Bu usuller arasında lehe ve aleyhe delillerin araştırılması, bir rapor hazırlanması ve savunma alınması da vardır. Danıştay bu gerekliliğin hukuki güvenlik ilkesinden kaynaklandığını vurgulamaktadır (Danıştay 12. D., 07.06.2017, E. 2015/1975, K. 2017/3074).
2. Ek Soruşturma Ne Zaman İstenir ?
Disiplin amiri veya disiplin kurulu, soruşturma dosyasında eksiklik görebilir. Örneğin tanıklar dinlenmemiş ya da deliller değerlendirilmemiş olabilir. Bu durumda karar vermez ve eksikliğin giderilmesi için dosyayı soruşturmacıya geri gönderir. Ek soruşturma talebi, karar verilmeden önce yapılması gereken bir işlemdir.
Karar verilip kesinleştikten sonra dosyayı yeniden açmak farklı bir sorundur. Böyle bir yetkinin kabul edilmesi, personelin aynı fiil nedeniyle sürekli disiplin soruşturması tehdidi altında kalması sonucunu doğurur. Disiplin amirinin aynı disiplinsizlik fiili için birden fazla karar veremeyeceği de açıktır.
3. Kesinleşen Disiplin Kararları Geri Alınabilir mi ?
7068 sayılı Kanun'da kesinleşen disiplin kararlarının geri alınmasına veya değiştirilmesine imkân veren bir düzenleme yoktur. Bu nedenle sonuca idare hukukunun genel ilkelerinden hareketle ulaşmak gerekir.
Geri alma, bir idari işlemi tesis edildiği tarihten itibaren bütün sonuçlarıyla birlikte ortadan kaldırır. Genel kabule göre hukuka aykırı olup ilgilisi lehine sonuç doğuran işlemler ancak dava açma süresi içinde geri alınabilir. İlgilisine yükümlülük getiren hukuka aykırı işlemler ise her zaman geri alınabilir.
Disiplin cezaları bakımından doktrinde iki görüş vardır:
Birinci görüş: Disiplin cezalarına ceza hukuku ilkeleri hâkimdir ve bu cezalar sıkı şekil şartlarına bağlıdır. Bu nedenle idari bir işlemle geri alınamazlar. Ancak yargı kararı veya yasama tasarrufuyla ortadan kalkabilir ya da belirli süreler geçtikten sonra sicilden silinebilirler.
İkinci görüş: Hukuka aykırı bir disiplin cezası kişi lehine her zaman geri alınabilir. Ancak geri alınan cezanın yerine daha ağır bir ceza verilemez. Nitekim 7068 sayılı Kanun'un 30/4 maddesi, itiraz üzerine dahi önceki cezadan daha ağır ceza verilmesini yasaklamaktadır.
4. Danıştay'ın Yaklaşımı
Danıştay, istikrarlı biçimde disiplin cezalarının yeni bir idari işlemle geri alınamayacağını kabul etmektedir:
"Disiplin cezası vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturulması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanabilmektedir. Bu özellik, disiplin cezasının yeni bir idari işlemle ortadan kaldırılmasına engeldir." (Danıştay 8. D., 12.10.1998, E. 1998/4988, K. 1998/3015)
Danıştay 12. Dairesi de benzer bir olayı inceledi. Bu olayda memura daha önce uyarma cezası verilmiş ve ceza kesinleşmişti. Daha sonra bu ceza "yok hükmünde" sayılarak aynı fiil için meslekten çıkarma cezası verildi. Daire bu işlemi hukuka aykırı buldu. Kesinleşen disiplin cezaları, cezayı veren idari merciler bakımından bağlayıcı ve kesindir. Bu merciler verdikleri cezayı geri alamaz ve yerine başka bir ceza veremez (Danıştay 12. D., 26.03.2007, E. 2006/3521, K. 2007/1413).
Bu içtihat, kesinleşmiş ceza verilmesine yer olmadığı kararlarına da evleviyetle uygulanabilir. Dolayısıyla daha ağır bir sonuç doğurmak amacıyla bu karar geri alınamaz. Aynı deliller üzerinden ek soruşturma yapılsa bile yeniden karar verilemeyeceği için bu soruşturma hukuki sonuç doğurmaz.
5. Yeni Delil Ortaya Çıkarsa: CMK 172/2'nin Kıyasen Uygulanması
Ceza muhakemesinde bu konuya ilişkin bir düzenleme vardır. 5271 sayılı CMK'nın 172/2 maddesine göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra aynı fiil için kamu davası açılabilmesi iki şarta bağlıdır:
yeterli şüphe oluşturacak yeni bir delil elde edilmesi,
sulh ceza hâkimliğinin bu yönde karar vermesi.
Bu hüküm disiplin hukukuna kıyasen uygulanabilir. Buna göre ceza verilmesine yer olmadığı kararından sonra yeni bir delil ortaya çıkabilir. Bu delil önemli ve hukuka uygun olmalı ya da fiilin niteliğini değiştirecek bir bilgi veya belge niteliği taşımalıdır. Bu durumda yalnızca bu yeni hususlarla sınırlı olarak yeniden soruşturma yapılabileceği kabul edilmektedir. Mevcut delillerin yeniden değerlendirilmesi veya önceki soruşturmadaki eksikliklerin sonradan giderilmesi ise yeni delil sayılmaz.
6. Sonuç
Disiplin amiri, eksik gördüğü bir soruşturmada karar vermeden önce dosyayı ek soruşturma için soruşturmacıya geri göndermelidir. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleştikten sonra artık iki ihtimal vardır:
Bu karar, aynı fiil nedeniyle ceza vermek amacıyla geri alınamaz. Aynı deliller üzerinden yeniden soruşturma yapılamaz.
Önemli ve hukuka uygun yeni bir delil ortaya çıkarsa, yalnızca bu yeni delille sınırlı olarak yeniden disiplin soruşturması yapılabilir.
7068 sayılı Kanun kapsamındaki disiplin cezalarının genel çerçevesi için 7068 Sayılı Kanun Disiplin Cezaları Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
7. Sıkça Sorulan Sorular
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşince yeniden disiplin soruşturması açılabilir mi ?
Kural olarak hayır. Danıştay içtihatlarına göre kesinleşen disiplin kararları, kararı veren merci bakımından bağlayıcıdır ve idari işlemle geri alınamaz. İstisnası yeni bir delilin ortaya çıkmasıdır.
Disiplin amiri soruşturmayı eksik bulursa ne yapmalı ?
Karar vermeden önce dosyayı eksikliklerin giderilmesi için soruşturmacıya geri göndermelidir. Ek soruşturma, karar öncesinde başvurulacak bir yoldur.
Hangi durumda "yeni delil" vardır ?
Önceki kararda değerlendirilmemiş, önemli ve hukuka uygun bir delil ya da fiilin niteliğini değiştiren bir bilgi veya belge ortaya çıkarsa yeni delil vardır. Mevcut delillerin farklı yorumlanması yeni delil sayılmaz.
İtiraz üzerine daha ağır ceza verilebilir mi ?
Hayır. 7068 sayılı Kanun'un 30/4 maddesine göre itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza verilemez.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir.
AV. MUSTAFA KÜRŞAT AKYEL
Yorumlar