Disiplin Soruşturma Dosyası Nasıl İncelenir? Personel ve Avukatın Suret Alma Hakkı
Disiplin soruşturma dosyası inceleme ve dosyadan suret alma talebi, hakkında soruşturma yürütülen memur ve kolluk personelinin savunmasını sağlıklı hazırlayabilmesi için en kritik adımlardan biridir. Bu yazıda 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile Danıştay kararı ışığında personelin ve avukatın soruşturma dosyasını inceleme ve suret alma hakkını inceliyoruz.
İçindekiler
Kısa Cevap: Disiplin Soruşturma Dosyası İncelenebilir mi?
Evet. Hakkın dayanağı ve kapsamı, kişinin sıfatına ve soruşturmanın aşamasına göre değişir:
Polis, jandarma ve sahil güvenlik personeli: 7068 sayılı Kanun m.31/3 uyarınca kendisinden savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleyebilir; çıkarma cezası istenmişse tanık dinletme ve vekili vasıtasıyla savunma hakkı da vardır (m.31/4).
Memur ve avukatı: Danıştay'a göre savunmanın istendiği andan itibaren, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek belgeler ve sicil dosyası hariç, dosyanın tamamını inceleyebilir ve istediği belgenin örneğini alabilir.
Soruşturması tamamlanan personel: 4982 sayılı Kanun kapsamında soruşturma raporu ve kendisine ilişkin belgelerin onaylı örneğini talep edebilir.
7068 Sayılı Kanun m.31: Kolluk Personelinin Dosya İnceleme Hakkı
Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeline uygulanan 7068 sayılı Kanun'un 31. maddesine göre disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için verilen süre yedi günden az olamaz ve süresinde savunma yapmayan personel bu haktan vazgeçmiş sayılır.
Konunun temel dayanağı maddenin üçüncü fıkrasıdır: Hakkında disiplin soruşturması yapılan personel, kendisinden savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir. Bu hak istenen cezanın türüne bağlı değildir; uyarmadan durdurma cezalarına kadar tüm soruşturmalarda geçerlidir. Dördüncü fıkra ise meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen personele ayrıca tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü ya da yazılı olarak, kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkı tanır. Kolluk disiplin sisteminin genel çerçevesi için 7068 Sayılı Kanun Disiplin Cezaları Rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
657 Sayılı Kanun m.129 ve m.130: Memurlar Bakımından Durum
657 sayılı Kanun'un 129. maddesi, memurluktan çıkarma cezası istenen memura soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve yüksek disiplin kurulu önünde bizzat ya da vekili aracılığıyla savunma hakkı tanır; 130. madde ise savunma alınmadan ceza verilemeyeceğini düzenler.
657 sayılı Kanun'da 7068 m.31/3'e benzer genel bir dosya inceleme hükmü bulunmasa da, aşağıda aktarılan Danıştay kararı bu hakkı savunmanın istendiği andan itibaren tüm disiplin soruşturmaları için kabul etmektedir. 7068 sayılı Kanun'da hüküm bulunmayan hâllerde ise 657'nin disipline ilişkin hükümleri uygulanır (7068 m.34). Çıkarma süreci için Meslekten Çıkarma Cezası yazımızı inceleyebilirsiniz.
Avukatın Soruşturma Dosyasını İncelemesi ve Suret Alması
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca emniyet makamları ve diğer kamu kurum ve kuruluşları avukatlara görevlerinde yardımcı olmak zorundadır. Kanunlarındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla bu kurumlar, avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür; bu belgelerden örnek alınması ise vekâletname ibrazına bağlıdır. Kanun'un 46. maddesi de vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki belgelerin örneğinin verilmeyeceğini düzenler.
Bu nedenle personel adına soruşturma dosyasından suret alma talebinde bulunacak avukat, vekâletnamesinin örneğini dilekçesine eklemeli ve belgeleri hangi iş için (savunma, itiraz, dava) incelemek istediğini gerekçesiyle birlikte belirtmelidir.
Danıştay Kararına Göre Dosyanın Tamamı İncelenebilir mi?
Danıştay 1. Dairesinin 10.04.2002 tarihli, E. 2002/26, K. 2002/52 sayılı kararına göre 1136 sayılı Kanun m.2/3'teki “gerek duyulan bilgi ve belge” ifadesi keyfi bir istemi değil, bir işin yapılabilmesine bağlı istemi anlatır. Avukat belgeleri hangi iş için istediğini gerekçesiyle belirtmeli; inceleme kurumda, gerektiğinde bir görevli eşliğinde yapılmalı ve gerekli belgelerin tarih ve sayısı belirtilerek örneği alınmalıdır. Disiplin soruşturması bakımından ise karar şu sonuca ulaşmıştır:
“…disiplin soruşturmasında ilgilinin savunmasının istendiği andan itibaren disiplin soruşturmasının amacını tehlikeye düşürebilecek belgeler ile sicil dosyası hariç, ilgilinin veya avukatının disiplin dosyasının tamamını incelemeye ve istediği belgenin bir örneğini almaya hakkı bulunduğunu kabul etmek gerekmektedir…”
Karar, hakkın başlangıcını savunmanın istenmesine bağlar ve istisnaları dar tutar: Bu andan itibaren idare yalnızca soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek belgeler ile sicil dosyasını inceleme dışında tutabilir. 7068 m.31/3 yalnızca incelemeden söz ettiğinden, kararın örnek alma hakkını da kapsaması kolluk personeli bakımından ayrıca önemlidir.
Bilgi Edinme Yoluyla Soruşturma Raporu Nasıl Alınır?
4982 sayılı Kanun'a göre herkes bilgi edinme hakkına sahiptir (m.4) ve kurumlar istisnalar dışındaki belgeleri başvurana sunmakla yükümlüdür (m.5). Kurum, istenen belgenin onaylı bir kopyasını verir (m.10). Başvuru kural olarak 15 iş günü içinde, başka bir birimin görüşü gerekiyorsa 30 iş günü içinde sonuçlandırılır (m.11).
İdari soruşturma belgeleri bakımından sınır 19. maddededir: Açıklanması özel hayata açıkça haksız müdahale oluşturacak, kişilerin veya soruşturmacıların güvenliğini, soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürecek ya da gizli bilgi kaynağını açığa çıkaracak belgeler kapsam dışındadır. Ret kararı gerekçeli olmalıdır (m.12); üçüncü kişilere ait bilgiler varsa idare bu kısımları ayırarak belgeyi vermelidir (m.9).
Talep Dilekçesinde Neler Yer Almalı?
Başvuranın adı soyadı, imzası ve adresi
Soruşturmanın tarih ve sayısı ile istenen belgelerin açık listesi (soruşturma raporu, ifade ve tanık tutanakları, bilirkişi raporu, kurul kararı)
Belgelerin hangi iş için gerektiğine ilişkin gerekçe
Dayanak: 7068 m.31, 657 m.129-130, 1136 m.2, 4982 sayılı Kanun ve Danıştay kararı
Avukat başvurusunda vekâletname örneği
Talep Reddedilirse Ne Yapılabilir?
Bilgi edinme başvurusu reddedilen kişi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu'na itiraz edebilir; Kurul 30 iş günü içinde karar verir (4982 m.13). Ret işlemine karşı idari yargı yolu da açıktır. Savunma aşamasında disiplin soruşturma dosyası inceleme talebinin karşılanmaması ise savunma hakkını kısıtlayan bir usul eksikliği olarak, verilen disiplin cezasına karşı açılacak iptal davasında ileri sürülebilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Disiplin soruşturması devam ederken dosya incelenebilir mi?
Evet. Kolluk personeli için 7068 m.31/3, savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkı tanır. Danıştay'a göre de bu andan itibaren, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek belgeler ve sicil dosyası hariç, dosyanın tamamı incelenip örnek alınabilir.
Avukat vekâletname olmadan soruşturma dosyasını inceleyebilir mi?
1136 sayılı Kanun m.46 dava ve takip dosyalarında vekaletname olmaksızın incelemeye izin verir; ancak örnek alınması vekâletname ibrazına bağlıdır (m.2/3, m.46). Örnek alınacaksa vekâletname ile başvurulmalıdır.
Soruşturma raporunun bir örneği istenebilir mi?
Evet. Soruşturma tamamlandıktan sonra soruşturma raporu ve kişinin kendisine ilişkin belgeler 4982 sayılı Kanun kapsamında talep edilebilir; idare onaylı kopya verir ve gerekirse üçüncü kişi bilgilerini karartabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya özgü değerlendirme için bir avukata danışılması ve profesyonel destek alınması tavsiye edilir.
AV. MUSTAFA KÜRŞAT AKYEL
Yorumlar