Kınama Cezası Nedir? 7068 Sayılı Kanuna Göre Şartları ve Sonuçları
- Mustafa Kürşat AKYEL
- 2 Tem
- 7 dakikada okunur
Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan personel, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun kapsamında disiplin hükümlerine tabidir. Bu Kanunda öngörülen yedi disiplin cezasından biri olan kınama cezası, uygulamada en sık karşılaşılan yaptırımlardan biridir ve personelin özlük hakları üzerinde uzun vadeli etkiler doğurabilir.
Bu yazıda, 7068 sayılı Kanun çerçevesinde kınama cezasının tanımı, hangi fiillerin bu cezayı gerektirdiği, cezayı verme yetkisinin kimde olduğu, savunma hakkı, zamanaşımı süreleri, itiraz yolu ve cezanın özlük dosyasından silinme şartları ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
İçindekiler
1. Kınama Cezası Nedir?
7068 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde kınama cezası şu şekilde tanımlanmıştır:
Kınama cezası: Personele görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
Buna göre kınama, personelin görevini yerine getirirken ya da tutum ve davranışlarında bir kusur işlediğinin idare tarafından resmî ve yazılı şekilde tespit edilerek bildirilmesidir. Kınama cezası; Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan her sınıftan memur ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ile diğer sınıflardaki memurlar hakkında uygulanabilir.
2. 7068 Sayılı Kanun'un Amacı ve Kapsamı
7068 sayılı Kanun, 31/1/2018 tarihinde kabul edilmiş ve 8/3/2018 tarihli, 30354 sayılı (Mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı, 1 inci maddesinde şu şekilde belirtilmiştir:
Bu Kanunun amacı; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkin disiplinsizlik ve cezaları, disiplin amirlerini ve kurullarını, disiplin soruşturma usulü ile diğer ilgili hususları düzenlemektir.
Kanunun kapsamına giren personel, 2 nci maddede iki grup hâlinde sayılmıştır: Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan her sınıftan memurlar ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ile diğer sınıflardaki memurlar. Buna karşılık, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı emrine verilen yükümlü erbaş ve erler hakkında 7068 sayılı Kanun değil, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümleri uygulanır.
3. Disiplin Cezaları Sistemi ve Kınamanın Yeri
7068 sayılı Kanunun 7 nci maddesinde, hafiften ağıra doğru yedi disiplin cezası öngörülmüştür:
Uyarma cezası
Kınama cezası
Aylıktan kesme cezası
Kısa süreli durdurma
Uzun süreli durdurma
Meslekten çıkarma
Devlet memurluğundan çıkarma
Kınama, bu sıralamada en hafif ceza olan uyarmadan hemen sonra gelir. Aradaki fark kullanılan ifadenin niteliğinde gizlidir: Uyarma cezası personele “daha dikkatli olması gerektiğinin” yazı ile bildirilmesiyken; kınama cezası personelin görevinde veya davranışlarında “kusurlu olduğunun” bildirilmesidir. Diğer bir deyişle uyarma bir ikaz niteliği taşırken, kınama doğrudan bir kusur tespitidir ve bu yönüyle uyarmadan daha ağır bir yaptırım olarak kabul edilir.
Kanunun 7 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre, kurumdaki geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi derecede değerlendirme puanı alan personel için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir. Bu düzenleme sayesinde, normal şartlarda kınama cezası gerektiren bir fiil için, olumlu sicile sahip personele uyarma cezası uygulanması mümkün olabilir.
4. Kınama Cezasını Gerektiren Fiiller (Madde 8/2)
7068 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında, kınama cezasını gerektiren fiiller (a) ilâ (ı) bentleri hâlinde tek tek sayılmıştır. Kanunun ilk hâlinde yer alan (i) bendi, 7148 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlükte olan fiiller şunlardır:
(a) Görev sırasında, mevzuat veya talimatlarla yasaklanan davranışlarda bulunmak.
(b) Mevzuatta belirlenmiş usul ve kurallara riayet etmeden sözlü, yazılı veya elektronik olarak müracaat veya şikâyette bulunmak.
(c) Nöbeti teslimden sonra görev yerine özürsüz olarak geç dönmek.
(ç) Bildirimleri süresi içerisinde yerine ulaştırmamak.
(d) Mevzuat veya talimatlarla taşınmasına veya bulundurulmasına izin verilmiş olanlar dışında, mesleğin ciddiyeti ile bağdaşmayacak biçimde yüzük, bilezik, kolye, madalyon, rozet ve benzeri şeyleri takmak.
(e) Görev sırasında veya dışında kendisi ile aynı rütbede çalışanlara veya mesai arkadaşlarına karşı saygısız davranmak.
(f) Mevzuat ve talimatlarla kendisine tevdi edilmiş görevlerin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmekten imtina ettiğini gösterecek tavır ve davranışlarda bulunmak.
(g) Amirleri, üstleri, aynı rütbedeki veya çalışma arkadaşları hakkında ve onların bulunmadığı ortamlarda, kişilikleri hakkında kötüleyici veya konuştuğu kişilerde kötü intiba bırakacak tarzda olumsuz sözler söylemek.
(ğ) Zati demirbaş tabanca veya geçici olarak verilen demirbaş tabancanın üzerinde orijinalliğini bozacak boya, kaplama, gravür veya ciddiyetle bağdaşmayacak şekil, desen, resim ve karakter gibi değişiklikler yapmak.
(h) Mevzuata veya mesleki teamüllere aykırı hitaplarda bulunmak.
(ı) Bu fıkrada disiplinsizlik olarak saptanan eylem, işlem, tutum ve davranışlar dışında herhangi bir biçimde görevin takdir ve yerine getirilmesinde müsamaha ve savsaklama göstermek.
Maddenin (a) ve (g) bentlerinde Anayasa Mahkemesi kararlarıyla yapılan değişikliklere dikkat edilmelidir. Anayasa Mahkemesinin 23/1/2024 tarihli kararıyla (a) bendinde yer alan “veya dışında” ibaresi iptal edilmiş; bu iptal 3/4/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yine Anayasa Mahkemesinin 11/2/2025 tarihli kararıyla (g) bendinde yer alan “işlem, eylem ve” ibaresi iptal edilmiş olup bu iptal 27/5/2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Güncel uygulamada madde metni, bu iptallerden sonraki hâliyle esas alınmaktadır.
5. Kınama Cezasını Kim, Nasıl Verir?
Kanunun 13 üncü maddesine göre disiplin amirinin, disiplin cezası verilecek personelden makam, rütbe veya kıdemce büyük olması ve amir konumunda bulunması gerekir. Kınama cezası verme yetkisi, Kanuna ekli (3) sayılı çizelgede Emniyet Genel Müdürlüğü personeli, (4) sayılı çizelgede ise Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli için ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Genel olarak, en alt kademedeki disiplin amirinden (örneğin Emniyette İlçe Emniyet Amiri veya Polis Merkezi Amiri; Jandarma ve Sahil Güvenlikte Astsubay Kıdemli Çavuş dâhil üstü rütbeler) Bakan'a kadar hemen her disiplin amiri, emrindeki personele kınama cezası verebilir.
Disiplin amirliği yetkisi devredilemez (madde 15/4). Boşanmış olsalar dahi eşleri veya ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları hakkında disiplin amirleri bu yetkilerini kullanamaz; bu hâllerde yetki üst disiplin amiri tarafından kullanılır.
Disiplin amirleri, kınama cezası dâhil her türlü disiplin cezasını uygularken takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli biçimde kullanmak ve kararlarını mutlaka gerekçelendirmek zorundadır (madde 6). Takdir hakkı kullanılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
Disiplinsizliğin işleniş biçimi
Disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer
Disiplinsizliğin hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı
Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı
Personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı
Personelin daha önceki disiplin durumu
Personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık
6. Savunma Hakkı ve Soruşturma Usulü
7068 sayılı Kanunun 31 inci maddesi uyarınca, savunma alınmadan hiçbir personele disiplin cezası verilemez. Savunma, disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulu başkanı ya da görevlendireceği kurul üyelerinden biri tarafından ilgiliden istenir. Savunma için tanınacak süre yedi günden az olamaz; bu süre içinde savunmasını yapmayan personel, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Maiyetindeki personelin disiplinsizlik teşkil eden bir fiilini öğrenen disiplin amiri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, bizzat ya da görevlendireceği soruşturmacılar aracılığıyla disiplin soruşturması yürütür (madde 14). Soruşturma sonunda disiplin cezası verilmesine, verilmemesine ya da karar verilmesine yer olmadığına dair gerekçeli bir karar alınır.
7. Disiplin Ceza Puanı ve Meslekten Çıkarmaya Etkisi
Kanuna ekli (1) ve (2) sayılı çizelgelere göre kınama cezasının disiplin ceza puanı 2'dir. Bu puanlama, tek bir kınama cezasının doğrudan ağır bir sonuç doğurmasından çok, tekrarlanan disiplinsizliklerin izlenmesi açısından önem taşır.
Kanunun 12 nci maddesine göre aşağıdaki durumlar “disiplinsizliği alışkanlık haline getirme” olarak kabul edilir ve bu hâllerde -kınama cezasından gelen puanlar da dâhil olmak üzere- personel hakkında meslekten çıkarma cezası verilir:
En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde yirmi disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam oniki defa veya daha fazla disiplin cezası almak.
En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son beş yıl içinde kırk disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmibeş defa veya daha fazla disiplin cezası almak.
Bu nedenle, tek başına hafif bir yaptırım gibi görünen kınama cezalarının birikmesi, uzun vadede çok daha ağır bir sonuç olan meslekten çıkarmaya kadar uzanan bir sürece katkı sağlayabilir.
8. Zamanaşımı Süreleri
Kanunun 29 uncu maddesi, disiplin soruşturması açılması ve ceza verilmesi için iki farklı zamanaşımı süresi öngörmüştür:
Fiilin işlendiğinin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa, kınama cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplinsizliğin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse, ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımı süresi; tamamlanmış fiillerde fiilin işlendiği, kesintisiz fiillerde kesintinin gerçekleştiği, zincirleme fiillerde ise son fiilin işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
9. Kınama Cezasına İtiraz Yolu ve Süresi
Disiplin amirleri tarafından verilen kınama cezasına karşı, cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içinde itiraz edilebilir (madde 30). İtiraz, yazılı olarak bir üst disiplin amirine yapılır. Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği cezalara karşı Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna; kaymakamın doğrudan verdiği cezalara karşı ise valiye itiraz edilir. Süresi içinde itiraz edilmeyen kınama cezaları kesinleşir.
İtiraz, yetkili merci tarafından otuz gün içinde karara bağlanır. İtiraz haklı görülürse ceza hafifletilebilir veya tamamen kaldırılabilir; haklı görülmezse itiraz reddedilir ve karar, itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir. Kanunun önemli bir güvencesi, itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır bir ceza verilememesidir.
10. Yargı Denetimi: İptal Davası
Kesinleşen kınama cezasına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir (madde 32). Dava açma süresi, kesinleşen cezanın personele tebliğinden itibaren başlar. Bu davalar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda öngörülen genel dava açma süreleri içinde yetkili idare mahkemesinde açılır. Bakan ile disiplin kurullarının bizzat verdiği cezalara karşı ise itiraz yolu bulunmayıp doğrudan idari yargı yoluna başvurulabilir.
11. Kınama Cezasının Sicilden Silinmesi
Kınama cezası, meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarma gibi kalıcı sonuçlar doğuran bir ceza değildir; belirli bir süre geçtikten sonra özlük dosyasından silinmesi talep edilebilir. Kanunun 7 nci maddesinin beşinci fıkrasına göre, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından başlayarak beş yıl geçtikten sonra, ilgili personel atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Bu silme işlemi kendiliğinden gerçekleşmez: İlgilinin bu beş yıllık süre içindeki davranışlarının, silme talebini haklı kılacak nitelikte olması gerekir. Bu şart sağlanırsa, söz konusu ceza özlük dosyasından silinir.
12. Sonuç
Kınama cezası, görünüşte hafif bir yaptırım olsa da hem disiplin ceza puanı üzerinden meslekten çıkarma riskine katkı sağlaması hem de özlük dosyasında beş yıl boyunca izlenebilir olması nedeniyle personelin kariyeri açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir husustur. Ceza sürecinin usulüne uygun yürütülüp yürütülmediği, savunma hakkının tam olarak kullandırılıp kullandırılmadığı ve on günlük itiraz süresinin kaçırılmaması, hak kaybının önlenmesi bakımından büyük önem taşır. Kınama cezası ile karşı karşıya kalan personelin, itiraz ve dava süreçlerini süresi içinde ve usulüne uygun şekilde yürütebilmesi için bir avukattan profesyonel destek alması faydalı olacaktır.
13. Sık Sorulan Sorular
Kınama cezası ne anlama gelir?
Kınama cezası, personelin görevini yerine getirirken veya davranışlarında kusurlu olduğunun idare tarafından yazılı olarak bildirilmesidir (7068 sayılı Kanun madde 7/1-b).
Kınama cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Kınama cezasının tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir.
Kınama cezası kaç yıl sonra sicilden silinebilir?
Kınama cezasının uygulanmasından itibaren beş yıl geçtikten ve bu süredeki davranışların uygun bulunmasından sonra, atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesi talep edilebilir.
Kınama cezasının disiplin ceza puanı kaçtır?
Kınama cezası, hem emniyet personeli hem de jandarma ve sahil güvenlik personeli için 2 disiplin ceza puanına karşılık gelir.
Kınama cezası ile uyarma cezası arasındaki fark nedir?
Uyarma cezası personele daha dikkatli olması gerektiğinin bildirilmesiyken, kınama cezası doğrudan bir kusur tespitinin yazılı olarak bildirilmesidir; bu nedenle kınama, uyarmadan bir derece daha ağır kabul edilir.
Kınama cezası verilmeden önce savunma alınması zorunlu mudur?
Evet. 7068 sayılı Kanunun 31 inci maddesi uyarınca, savunma alınmadan hiçbir personele kınama cezası dâhil herhangi bir disiplin cezası verilemez; savunma için tanınacak süre en az yedi gündür.
Av. Mustafa Kürşat AKYEL
Yorumlar