Genel Kolluk Disiplin Hukukunda Uzun Süreli Durdurma Cezası
- Mustafa Kürşat AKYEL
- 25 Haz
- 6 dakikada okunur
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline uygulanacak disiplin cezalarını düzenlemektedir. Anılan Kanun’un 7’nci maddesinde sayılan disiplin cezalarından biri de, personelin kademe ilerlemesini görece uzun bir süre durduran uzun süreli durdurma cezasıdır.
İşbu çalışmada; uzun süreli durdurma cezasının hukuki niteliği ve süresi, bu cezanın 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile ilişkisi, cezayı gerektiren fiiller, Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli yönünden aylıktan kesmeye dönüştürülmesi, yetkili merciler, soruşturma usulü, zamanaşımı ile itiraz ve yargısal denetim hususları 7068 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde ele alınmaktadır.
İçindekiler
1. Cezanın Hukuki Niteliği ve Süresi
7068 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca uzun süreli durdurma cezası; personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin oniki, onaltı, yirmi veya yirmidört ay süre ile durdurulmasıdır. Kısa süreli durdurma cezasına kıyasla daha ağır sonuçlar doğuran bu yaptırım, personelin terfi ve kariyer ilerlemesini önemli ölçüde etkilemektedir.
Maddenin üçüncü fıkrası gereğince uzun süreli durdurma cezasının üst ve alt kademeleri ağır ya da hafif ceza sayılmaz; oniki, onaltı, yirmi ve yirmidört aylık süreler bu yönüyle eşdeğer kabul edilir. İkinci fıkra uyarınca, geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi derecede değerlendirme puanı alan personel hakkında bir derece hafif cezanın uygulanması mümkündür.
Kanun’un 6’ncı maddesi uyarınca disiplin amirleri ve kurulları, takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli biçimde ve mutlaka gerekçeli olarak kullanmak zorundadır. Takdir hakkı kullanılırken disiplinsizliğin işleniş biçimi, zamanı ve yeri, hizmete etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, personelin kusurunun ağırlığı, geçmiş disiplin durumu ile samimi ikrarı ve pişmanlığı gözönünde bulundurulur.
2. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ile İlişkisi
7068 sayılı Kanun’un 34’üncü maddesinin ikinci fıkrası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının, bu Kanun’daki uzun süreli durdurma cezası gibi telakki edileceğini ve uygulanacağını öngörmüştür. Böylece genel kolluk personeli bakımından, 657 sayılı Kanun’a göre kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiiller ile 7068 sayılı Kanun’daki uzun süreli durdurma rejimi arasında bir denklik kurulmuştur.
Ayrıca Kanun’un 34’üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kanun’da hüküm bulunmayan hâllerde 657 sayılı Kanun’un disipline ilişkin hükümleri uygulanır. Bu nedenle uzun süreli durdurma cezasının değerlendirilmesinde, hem 7068 sayılı Kanun hem de tamamlayıcı nitelikteki 657 sayılı Kanun hükümleri birlikte gözetilmelidir.
3. Uzun Süreli Durdurma Cezasını Gerektiren Fiiller
7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin beşinci fıkrasında, uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller cezanın süresine göre dört grupta düzenlenmiştir.
Oniki ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller; belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak veya gerçeğe aykırı mal bildiriminde bulunmak ile görev sırasında kişilere ya da herhangi bir nedenle kurum binalarına gelen veya getirilenlere hakaret etmektir.
Onaltı ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller; Devlet malı motorlu araçları, muhabere araçlarını, silah veya mühimmatı ihmal nedeniyle kaybetmek, hizmet içinde resmî sıfatın gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak ve görev sırasında herhangi bir şekilde uyumak veya uyuklamaktır.
Yirmi ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller; izinsiz veya kabul edilebilir özrü olmaksızın kesintisiz olarak beş günden fazla ve dokuz güne kadar göreve gelmemek, muhafazası veya sevkiyle yükümlü olunan şüpheli, sanık, tutuklu ya da hükümlünün uyanık davranılmaması veya önlem alınmaması yüzünden kaçmasına neden olmak yahut yakalama görevini savsaklamak ve kanunun verdiği yetkiye dayanmaksızın sabit ihtimalli veya müşterek bahis ya da şans oyunları oynamaktır.
Yirmidört ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller arasında ise; silahla dikkatsizlik, tedbirsizlik veya ihmal sonucu ölüme sebebiyet vermek, silahla yaralama suçunu kasten işlemek, meskûn yerlerde silah atmak, amirin usulüne uygun verdiği emri yerine getirmemek, amirin izni olmaksızın görev yerini terk etmek, kişinin iffetine yönelik söz söylemek veya fiilde bulunmak, amir veya üste hakaret etmek, amir veya üstleri söz ya da davranışlarıyla küçümsemek, dövmeye teşebbüs etmek veya tehdit etmek, göreve ilişkin belge ve kayıtları kasıtlı olarak yok etmek ya da bilişim sistemindeki verileri hukuka aykırı biçimde ele geçirmek ve hizmet aracıyla ağır kusur veya hizmetten ayrılabilen kişisel kusurla trafik kazası sonucu ölüme sebebiyet vermek sayılmaktadır.
Anılan fıkrada yer alan kimi fiiller bakımından, Kanun’un 10’uncu maddesinde düzenlenen ağırlaştırıcı nedenlerin varlığı hâlinde, durumun ağırlığına veya meydana gelen zararın derecesine göre meslekten çıkarma cezasına kadar gidilebilmesi mümkündür. Ayrıca bazı alt bentler Anayasa Mahkemesi kararları ve kanun değişiklikleriyle yeniden düzenlendiğinden, somut olayda güncel metnin esas alınması zorunludur.
4. Jandarma ve Sahil Güvenlik Personeli Yönünden Aylıktan Kesmeye Dönüştürülme
7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin yedinci fıkrası, terfileri 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ile 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu hükümlerine tabi olan Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli yönünden, uzun süreli durdurma cezasının parasal bir karşılığını öngörmüştür.
Bu fıkraya göre, anılan personel hakkında uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hâllerde, kademe ilerlemesinin durdurulması yerine brüt aylıklarının üçte biri ila yarısı (1/3 ilâ 1/2) oranında kesinti yapılır. Bu oran, kısa süreli durdurmaya kıyasla daha yüksek olup cezanın ağırlığını yansıtmaktadır. Maddenin sekizinci fıkrası uyarınca bu cezalar da yetkili disiplin kurullarınca verilir.
17 Ocak 2019 tarihli kanun değişikliğiyle uzman jandarma, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlerin de bu fıkra kapsamına alınmış olması, anılan tarihten önce ve sonra verilen cezalar bakımından farklı sonuçlar doğurmuştur. Bu çerçevede, idari işlem niteliğindeki disiplin cezalarının kural olarak geri alınamayacağı; hukuka aykırılık hâlinde ise ancak dava açma süresi içinde geri alınabileceği kabul edilmektedir. Dolayısıyla cezanın türünün ve infaz şeklinin belirlenmesinde, fiilin işlendiği ve cezanın verildiği tarihteki mevzuat ile personelin statüsü dikkate alınmalıdır.
5. Cezayı Vermeye Yetkili Disiplin Kurulları
Uzun süreli durdurma cezası da disiplin amirlerince değil, yetkili disiplin kurullarınca verilir. Jandarma teşkilatı yönünden, Kanun’un 20’nci maddesi uyarınca il jandarma disiplin kurulu; il, ilçe ve geçici bölge komutanlıklarındaki yüzbaşı ve daha alt rütbelerdeki subay, astsubay, uzman jandarma ile diğer sınıflardaki memurlara, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezası dışında kalan disiplin cezalarını —uzun süreli durdurma dâhil— vermeye yetkilidir.
Binbaşı ve yarbay rütbelerindeki subaylar ile daha üst rütbeli personel bakımından Jandarma Genel Komutanlığı Merkez ve Yüksek Disiplin Kurulları görevlidir. Emniyet teşkilatı yönünden 17’nci, Sahil Güvenlik teşkilatı yönünden 23’üncü madde hükümleri uygulanır. Yetkili kurul, Kanun’un 26’ncı maddesindeki ölçütlere göre, personelin fiili işlediği tarihteki görev yeri ve son kadro/görev unvanı esas alınarak belirlenir.
6. Disiplin Soruşturması ve Savunma Hakkı
Disiplin cezası verilebilmesi için usulüne uygun bir disiplin soruşturması yapılması zorunludur. Kanun’un 14’üncü maddesi uyarınca, maiyetinden birinin disiplinsizlik teşkil eden bir fiilini öğrenen disiplin amiri, olayın araştırılması gerektiği kanaatine varırsa bizzat veya görevlendireceği soruşturmacılar eliyle disiplin soruşturması yürütür.
Kanun’un 31’inci maddesi savunma hakkını güvence altına almıştır. Buna göre disiplin amirleri veya kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. İlgiliye savunma için verilecek süre yedi günden az olamaz; süresi içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Hakkında savunma istenen personel, bu tarihten itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir.
Kanun’un 5’inci maddesi gereğince, bir fiilden dolayı yürütülen adli soruşturma veya kovuşturma; aynı fiilden ötürü ayrıca disiplin soruşturması yapılmasına, disiplin cezası verilmesine ve bu cezanın yerine getirilmesine engel teşkil etmez. Disiplin hukuku ile ceza hukuku, konuları ve amaçları itibarıyla birbirinden bağımsızdır.
7. Zamanaşımı
7068 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesi, disiplin cezası verme yetkisini iki ayrı zamanaşımı süresine bağlamıştır. Buna göre, uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarını gerektiren fiillerde; fiilin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Her hâlde, disiplin cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi düşer. Zamanaşımı; tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
8. İtiraz, Kesinleşme ve Yargısal Denetim
Uzun süreli durdurma cezası disiplin kurullarınca verildiğinden, bu cezaya karşı disiplin amirlerine yönelik idari itiraz yolu öngörülmemiştir. Kanun’un 30’uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, Bakan ile disiplin kurullarının verdiği disiplin cezalarına karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilir.
Jandarma teşkilatı yönünden, Kanun’un 21’inci maddesi gereğince il jandarma disiplin kurulunun meslekten çıkarma cezası dışındaki kararları, konuşlu bulunulan ilin valisinin onayıyla kesinleşir. Kanun’un 32’nci maddesi uyarınca kesinleşen disiplin cezalarına karşı iptal davası açılabilir; dava açma süresi, kesinleşen cezanın ilgiliye tebliğinden itibaren işlemeye başlar. 33’üncü madde gereğince ceza, kesinleşmesini müteakip yerine getirilir.
9. Değerlendirme ve Sonuç
Sonuç olarak uzun süreli durdurma cezası; personelin kademe ilerlemesini oniki ilâ yirmidört ay arasında durduran, terfileri özel kanunlara tabi Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli yönünden brüt aylığın üçte biri ilâ yarısı oranında kesinti şeklinde uygulanan ve 657 sayılı Kanun’daki kademe ilerlemesinin durdurulması cezasıyla denk tutulan ağır bir disiplin yaptırımıdır.
Cezanın hukuka uygunluğu; usulüne uygun soruşturma yapılmasına, savunma hakkının kullandırılmasına, yetkili kurulca ve zamanaşımı süreleri içinde karar verilmesine ve takdir hakkının gerekçeli biçimde kullanılmasına bağlıdır. Ayrıca somut olayda ağırlaştırıcı nedenlerin bulunup bulunmadığı, cezanın türü bakımından titizlikle değerlendirilmelidir.
İşbu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki mütalaa niteliğinde değildir. Somut uyuşmazlıklar bakımından, güncel mevzuat ve yargı içtihatları çerçevesinde uzman bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye olunur.
Av. Mustafa Kürşat AKYEL
Yorumlar