Uyarma Cezası Nedir? 7068 Sayılı Kanuna Göre Şartları ve Sonuçları
Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli için 7068 sayılı Kanunda öngörülen altı disiplin cezasının en hafifi uyarma cezasıdır. Buna rağmen usulüne uygun verilmemesi hâlinde iptali istenebilir ve tekrarında ceza puanı üzerinden daha ağır sonuçlara yol açabilir.
Bu yazıda, 7068 sayılı Kanun çerçevesinde uyarma cezasının tanımını, hangi fiiller için verildiğini, kimin verebileceğini, savunma hakkını, zamanaşımı sürelerini ve itiraz yolunu ele alıyoruz.
İçindekiler
1. Uyarma Cezası Nedir?
7068 sayılı Kanunun 7'nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde uyarma cezası şu şekilde tanımlanmıştır:
Personele görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
Uyarma, Kanunda sayılan altı disiplin cezasının en hafifidir; aylığı veya kademeyi doğrudan etkilemez. Buna karşılık disiplin sicilinde yer alır ve tekrarında daha ağır cezalara zemin oluşturabileceğinden ciddiye alınması gerekir.
2. 7068 Sayılı Kanun'un Amacı ve Kapsamı
7068 sayılı Kanun, 31/1/2018 tarihinde kabul edilip 8/3/2018 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin disiplinsizlik ve cezalarını, disiplin amirlerini, kurullarını ve soruşturma usulünü düzenler.
Kanun; emniyet teşkilatındaki her sınıftan memuru, ayrıca jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarındaki subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erleri kapsar.
3. Disiplin Cezaları Sistemi ve Uyarmanın Yeri
Kanunun 7'nci maddesinde, hafiften ağıra doğru altı disiplin cezası sayılmıştır:
Uyarma
Kınama
Aylıktan kesme
Kısa süreli durdurma
Uzun süreli durdurma
Meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarma
Uyarma, bu sıralamanın en hafif basamağıdır ve genellikle hizmete etkisi sınırlı, ilk kez işlenen fiiller için uygulanır; aynı fiil nedeniyle birden fazla ceza verilemez ve disiplin amirleri takdir haklarını ölçülü, adaletli ve gerekçeli kullanmak zorundadır (madde 4, 6).
4. Uyarma Cezasını Gerektiren Fiiller (Madde 8/1)
7068 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasında, uyarma cezasını gerektiren fiiller tek tek sayılmıştır:
Silahını, araç ve gerecini, giyim ve kuşamını veya çalıştığı yeri temiz tutmamak.
Tasarruf tedbirlerine veya kamu kaynaklarının kullanımında gösterilmesi gereken özene uymamak.
İzinsiz veya kabul edilebilir bir özrü olmaksızın belirli faaliyetlere geç kalmak.
Özürsüz veya izinsiz mesaiye geç gelmek, erken ayrılmak ya da mesai saatlerine uymamak.
Nezaket kurallarına aykırı tavır ve davranışlarda bulunmak.
Emrin icrası veya katıldığı toplantılarla ilgili amire bilgi vermemek.
Usulüne uygun verilen bir emri; uygun olmadığı, yanlış veya yapılamayacağı gerekçesiyle amirini alenen eleştirmek ya da itirazda bulunmak.
Kanun son bentte önemli bir güvence getirir: amir karar verene kadar astın kendi görüşünü savunması veya emrin kanunsuz olduğu kanaatini belirtmesi, disiplinsizlik sayılmaz.
5. Uyarma Cezasını Kim, Nasıl Verir?
Disiplin amirinin, cezayı vereceği personelden makam, rütbe veya kıdemce üstün olması gerekir (madde 13); ek (3) ve (4) sayılı çizelgelere göre il ve ilçe düzeyindeki amirlerden Bakana kadar hemen her kademedeki disiplin amiri, kendi emrindeki personele resen uyarma cezası verebilir.
Disiplin amirliği yetkisi devredilemez; amir, boşanmış olsa dahi eşi veya ikinci dereceye kadar kan ya da kayın hısımı olan personel hakkında bu yetkisini kullanamaz (madde 15).
6. Savunma Hakkı ve Soruşturma Usulü
Madde 31 uyarınca, savunma alınmadan hiçbir disiplin cezası verilemez; ilgiliye savunması için en az yedi gün süre tanınır, bu süre içinde savunma yapılmazsa savunma hakkından vazgeçilmiş sayılır.
Disiplin amiri, maiyetindeki personelin uyarma cezasını gerektiren bir fiilini öğrendiğinde, bizzat ya da görevlendireceği bir soruşturmacı aracılığıyla disiplin soruşturması yapar (madde 14).
7. Disiplin Ceza Puanı ve Meslekten Çıkarmaya Etkisi
Ekli (1) ve (2) sayılı çizelgelere göre uyarma cezası 1 disiplin ceza puanına karşılık gelir; bu, altı ceza türü içindeki en düşük puandır. Buna karşılık madde 12 uyarınca aşağıdaki hâller disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme sayılır ve meslekten çıkarma cezasına yol açabilir:
Son bir yılda 20 disiplin ceza puanına ya da en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki veya daha fazla disiplin cezasına ulaşmak.
Son beş yılda 40 disiplin ceza puanına ya da en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmi beş veya daha fazla disiplin cezasına ulaşmak.
Dolayısıyla tek başına hafif görünen uyarma cezaları, birikince çok daha ağır bir sonuca, meslekten çıkarmaya kapı aralayabilir.
8. Zamanaşımı Süreleri
Madde 29 gereğince, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa uyarma cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar; fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse de yetki yine zamanaşımına uğrar.
9. Uyarma Cezasına İtiraz Yolu ve Süresi
Madde 30 uyarınca, uyarma cezasına karşı tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir.
İtiraz, yetkili merci tarafından otuz gün içinde karara bağlanır; itiraz haklı bulunursa ceza hafifletilebilir veya tamamen kaldırılabilir, ancak itiraz üzerine önceki cezadan daha ağırı verilemez.
10. Yargı Denetimi: İptal Davası
Kesinleşen uyarma cezasına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir (madde 32); dava açma süresi, kesinleşen cezanın ilgiliye tebliğinden itibaren işlemeye başlar.
11. Uyarma Cezasının Sicilden Silinmesi
Madde 7'nci maddesinin beşinci fıkrasına göre, uyarma cezası alan personel, cezanın uygulanmasından itibaren beş yıl geçtikten sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Bu silme kendiliğinden gerçekleşmez; ilgilinin bu beş yıl içindeki davranışları isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse ceza özlük dosyasından çıkarılır.
12. Sonuç
Uyarma, 7068 sayılı Kanunun öngördüğü en hafif disiplin cezası olsa da usulüne uygun savunma alınmadan verilemez, süresinde itiraz edilebilir ve tekrarında ceza puanı üzerinden çok daha ağır sonuçlara kapı aralayabilir. Hakkınızda uyarma cezası uygulanmışsa, sürecin usul ve esasa uygunluğunun bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi olası hak kayıplarının önüne geçer.
13. Sık Sorulan Sorular
Uyarma cezasına itiraz etmek zorunlu mu?
Hayır, zorunlu değildir; ancak on günlük süre içinde itiraz edilmezse ceza kesinleşir ve sonraki idari yargı süreci, kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren işleyen sürelere tabi olur.
Uyarma cezası özlük dosyasında sürekli kalır mı?
Hayır; beş yıl boyunca yeni bir disiplinsizlik yaşanmazsa, ilgilinin talebi üzerine ceza özlük dosyasından silinebilir.
Savunma alınmadan verilen uyarma cezası geçerli midir?
Hayır; 7068 sayılı Kanunun 31 inci maddesi savunma alınmadan disiplin cezası verilmesini açıkça yasaklar; bu nedenle savunma hakkı tanınmadan verilen bir uyarma cezası usul yönünden sakattır.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Somut durumunuza ilişkin bir avukata danışmanız önerilir.
Av. Mustafa Kürşat AKYEL
Yorumlar