Denetim Görevini Yerine Getirmemek Disiplinsizliği Nedir?
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde düzenlenen denetim görevini yerine getirmemek disiplinsizliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik personeline dört ay kısa süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren fiillerden biridir. Bu yazıda fiilin unsurlarını, benzer hükümlerden farkını, Danıştay kararlarını ve yargı yolunu inceliyoruz.
İçindekiler
Denetim Görevini Yerine Getirmemek Disiplinsizliğinin Hukuki Dayanağı ve Yaptırımı
7068 sayılı Kanun'un 8/4-(a)-2 hükmü uyarınca "Denetim görevini yerine getirmemek" fiili, dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirir. Kanun'un 7. maddesine göre kısa süreli durdurma cezası, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulmasıdır. Terfileri 926, 3466, 3269 ve 6191 sayılı Kanunlara tabi Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli bakımından ise bu ceza, brüt aylığın 1/5 ila 1/4'ü oranında kesinti şeklinde uygulanır. Cezanın niteliği, yetkili kurullar ve sonuçları hakkında ayrıntılı bilgi için Genel Kolluk Disiplin Hukukunda Kısa Süreli Durdurma Cezası başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Hükmün amacı, hiyerarşik yapı içinde amirlere yüklenen gözetim ve kontrol yükümlülüğünün etkin biçimde yerine getirilmesini sağlamaktır. Kolluk hizmetinin düzenli, hukuka uygun ve aksamadan yürütülmesi, büyük ölçüde amirlerin astlarını, görev yerlerini ve hizmetin işleyişini denetlemesine bağlıdır.
Fiilin Unsurları
Denetim Yükümlülüğünün Varlığı
Bu disiplinsizliği ancak mevzuat, emir veya görevlendirme ile denetim yetkisi ve yükümlülüğü verilmiş personel işleyebilir. Grup amiri, ekip amiri, nöbetçi amir, karakol veya birlik komutanı gibi astları ya da belirli bir hizmeti gözetmekle görevli kişiler bu kapsamdadır. Denetim görevi bulunmayan personel bakımından fiilin unsurları oluşmaz; bu nedenle idarenin yükümlülüğün kaynağını (yönetmelik, yönerge, görev emri, nöbet çizelgesi vb.) somut olarak ortaya koyması gerekir.
Denetimin Yapılmaması
Maddi unsur, denetim görevinin hiç yapılmaması veya gereği gibi yapılmamasıdır. Astların görev yerinde olup olmadığının ve görevlerini usulüne uygun yapıp yapmadıklarının kontrol edilmemesi, belirlenen aralıklarla yapılması gereken kontrollerin atlanması ya da tespit edilen aksaklıklara müdahale edilmemesi tipik örneklerdir.
Kusur
Fiil kasten işlenebileceği gibi ihmal yoluyla da işlenebilir. Ancak astın kusurlu davranışı tek başına amirin denetim görevini yerine getirmediği anlamına gelmez; amirin makul ve olağan denetimi yapıp yapmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Yoğun iş yükü, eş zamanlı başka bir göreve sevk veya olağanüstü olaylar da kusurun değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.
Benzer Disiplinsizlikler ve TCK m.251 ile İlişkisi
Denetim görevini yerine getirmemek fiili, Kanun'un 8/3-(c)-5 hükmünde aylıktan kesme cezasına bağlanan "denetleme ve soruşturmaları uzatmak" fiilinden farklıdır. Uzatma fiilinde denetim yapılmakla birlikte süresinde tamamlanmaz; denetim görevini yerine getirmemekte ise yükümlülük hiç veya gereği gibi yerine getirilmez. Doğru bendin belirlenmesi, verilecek cezanın türünü doğrudan etkiler.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 251. maddesinde düzenlenen denetim görevinin ihmali suçu ise denetimle görevli kamu görevlisinin, denetimi altındaki kamu görevlisinin görevi ile ilgili bir suç işlemesine göz yummasını veya ihmali sonucu buna sebebiyet vermesini yaptırıma bağlar. Aynı fiil hakkında adli soruşturma yürütülmesi disiplin soruşturmasını engellemez; iki süreç birbirinden bağımsız yürür.
Danıştay Kararları
Danıştay 5. Dairesi, önceki mevzuat döneminde (Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü) aynı nitelikteki fiile ilişkin kararlarında denetim eksikliğinin somut delillerle ispatlanmasını aramıştır. 12.06.2019 tarihli 2016/15240E. - 2019/4123K. sayılı kararda ise astın görev sırasındaki eksikliklerinin, amirin denetim görevini ihmal ettiği sonucunu tek başına doğurmayacağı yönündeki iptal kararı hukuka uygun bulunmuştur.
Bu kararlar, 7068 sayılı Kanun döneminde de geçerliliğini koruyan bir ilkeyi ortaya koyar: Astın kusuru otomatik olarak amire yüklenemez; idare, amirin hangi denetimi, ne zaman ve nasıl yapmadığını açıkça göstermelidir.
Savunma, Zamanaşımı ve Yargı Yolu
Savunma Hakkı
7068 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca savunma alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için verilecek süre 7 (yedi) günden az olamaz. Savunmada denetim yükümlülüğünün kaynağı ve yapılan kontroller; nöbet defteri, telsiz kayıtları, kamera görüntüleri ve tutanaklar gibi delillerle ortaya konulmalıdır.
Zamanaşımı
Kanun'un 29. maddesine göre fiilin disiplin amirince öğrenilmesinden itibaren 1 (bir) ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 (iki) yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
İtiraz ve Yargı Yolu
Kısa süreli durdurma cezası disiplin kurullarınca verildiğinden bu cezaya karşı idari itiraz yolu bulunmaz; Kanun'un 30. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca doğrudan idari yargı yoluna başvurulur. İptal davası, kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren 60 (altmış) gün içinde idare mahkemesinde açılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Denetim görevini yerine getirmemek disiplinsizliğine hangi ceza verilir?
7068 sayılı Kanun'un 8/4-(a)-2 hükmü uyarınca dört ay kısa süreli durdurma cezası verilir. Terfileri özel kanunlara tabi Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinde bu ceza, brüt aylıktan 1/5 ila 1/4 oranında kesinti olarak uygulanır.
Ast personel disiplinsizlik yaptıysa amir de ceza alır mı?
Otomatik olarak hayır. Ceza verilebilmesi için amirin kendisine düşen denetimi yapmadığının somut delillerle ispatlanması gerekir; astın kusuru tek başına yeterli değildir.
Denetim görevi olmayan personele bu ceza verilebilir mi?
Hayır. Disiplinsizliğin faili ancak mevzuat, emir veya görevlendirme ile denetim yükümlülüğü verilmiş personel olabilir.
Bu cezaya karşı nasıl itiraz edilir?
Disiplin kurulunca verilen kısa süreli durdurma cezasına karşı idari itiraz yolu yoktur; kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren 60 (altmış) gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Polis, jandarma ve sahil güvenlik personeline uygulanan tüm disiplin cezalarını ve bu cezaları gerektiren disiplinsizlikleri tek sayfada görmek için 7068 Sayılı Kanun Disiplin Cezaları Rehberi başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya özgü değerlendirme için bir avukata danışılması ve profesyonel destek alınması tavsiye edilir.
AV. MUSTAFA KÜRŞAT AKYEL
Yorumlar