Kabul Edilebilir Mücbir Sebepler Haricinde Borçlanıp Ödememeyi Alışkanlık Haline Getirmek Disiplinsizliği Nedir?
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde düzenlenen kabul edilebilir mücbir sebepler haricinde borçlanıp ödememeyi alışkanlık haline getirmek disiplinsizliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik personeline altı ay kısa süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren fiillerden biridir. Bu yazıda fiilin unsurlarını, mücbir sebep kavramını, Danıştayın yaklaşımını, savunma hakkını ve yargı yolunu inceliyoruz.
İçindekiler
Borçlanıp Ödememeyi Alışkanlık Haline Getirmek Disiplinsizliğinin Hukuki Dayanağı ve Yaptırımı
7068 sayılı Kanun'un 8/4-(b)-2 hükmü uyarınca "Kabul edilebilir mücbir sebepler haricinde borçlanıp ödememeyi alışkanlık haline getirmek" fiili, altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirir. Kanun'un 7. maddesine göre kısa süreli durdurma cezası, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulmasıdır. Terfileri 926, 3466, 3269 ve 6191 sayılı Kanunlara tabi Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli bakımından ise bu ceza, brüt aylığın 1/5 ila 1/4'ü oranında kesinti şeklinde uygulanır. Cezanın niteliği, yetkili kurullar ve sonuçları hakkında ayrıntılı bilgi için Genel Kolluk Disiplin Hukukunda Kısa Süreli Durdurma Cezası başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Hüküm, personelin özel hayatındaki mali ilişkilerini değil; bu ilişkilerin kamu görevinin saygınlığını zedeleyecek ölçüde düzensiz ve süreklilik arz eder hâle gelmesini yaptırıma bağlar. Astlardan veya iş sahiplerinden borç almak ise aynı fıkranın (b)-1 alt bendinde ayrı bir disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir.
Kabul Edilebilir Mücbir Sebepler Haricinde Borçlanıp Ödememeyi Alışkanlık Haline Getirmek Disiplinsizliğinin Maddi Unsurları
Borçlanma ve Ödememe
Fiilin ilk unsuru, personelin üçüncü kişilere karşı borç altına girmesidir. Borcun kaynağı kredi, kredi kartı, kira, ticari alışveriş veya şahsi borç ilişkisi olabilir. İkinci unsur, borcun vadesinde ve makul süre içinde ödenmemesidir. Personel hakkında icra takibi başlatılmış olması tek başına yeterli değildir; borcun ödenmediği ve bu durumun personelin kusurundan kaynaklandığı somut olarak ortaya konulmalıdır.
Alışkanlık Haline Getirme
Bendin ayırt edici unsuru alışkanlıktır. Tek bir borcun ödenmemesi veya geçici bir ödeme aksaklığı bu disiplinsizliği oluşturmaz. Alışkanlıktan söz edilebilmesi için birden fazla borcun ödenmemesi ve bu davranışın belirli bir dönem içinde tekrar eden, süreklilik gösteren bir tutuma dönüşmesi gerekir. Danıştay'a göre alışkanlık dönemsel olarak değerlendirilmeli; aynı dönemde biriken borçlar için ayrı ayrı ceza verilmesi, "aynı fiilden dolayı tek ceza verilir" ilkesiyle bağdaşmaz.
Kabul Edilebilir Mücbir Sebepler ve Danıştayın Yaklaşımı
Kanun, mücbir sebepten kaynaklanan ödeme güçlüğünü disiplinsizlik saymamıştır. Ağır hastalık, doğal afet, yakının ölümü veya personelin iradesi dışında gelişen ciddi gelir kaybı gibi öngörülemeyen ve kaçınılmaz olaylar, somut olayın özelliklerine göre kabul edilebilir mücbir sebep olarak değerlendirilebilir. Disiplin kurulu, borcun doğuş nedenini ve ödenmeme sebebini araştırmak zorundadır.
Danıştay 5. Dairesi de verdiği kararlarda (E. 2016/18254, K. 2018/18210 ve E. 2016/29070, K. 2019/4299) mücbir sebebin bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiğini ve alışkanlık unsurunun birden fazla borçla birlikte somut olarak ortaya konulmasını aramıştır. Borcun kaynağı yeterince araştırılmadan verilen cezalar, idari yargı denetiminde iptal edilebilmektedir.
Bu nedenle savunmada borçların doğuş tarihleri, ödeme planları, yapılan kısmi ödemeler ve yapılandırma başvuruları ile sağlık raporu, afet veya gelir kaybına ilişkin belgelerin sunulması büyük önem taşır.
Borçlanıp Ödememeyi Alışkanlık Haline Getirmek Disiplinsizliğinde Savunma, Zamanaşımı ve Yargı Yolu
Savunma Hakkı
7068 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca savunma alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için verilecek süre 7 (yedi) günden az olamaz. Personel, savunması istendiği tarihten itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir.
Zamanaşımı
Kanun'un 29. maddesine göre fiilin öğrenilmesinden itibaren 1 (bir) ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 (iki) yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
İtiraz ve Yargı Yolu
Kısa süreli durdurma cezası disiplin kurullarınca verildiğinden bu cezaya karşı idari itiraz yolu bulunmaz; Kanun'un 30. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca doğrudan idari yargı yoluna başvurulur. Jandarma teşkilatında il jandarma disiplin kurulu kararları valinin onayıyla kesinleşir. İptal davası, kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren 60 (altmış) gün içinde idare mahkemesinde açılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Borçlanıp ödememeyi alışkanlık haline getirmek disiplinsizliğine hangi ceza verilir?
7068 sayılı Kanun'un 8/4-(b)-2 hükmü uyarınca altı ay kısa süreli durdurma cezası verilir. Terfileri özel kanunlara tabi Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinde bu ceza, brüt aylıktan 1/5 ila 1/4 oranında kesinti olarak uygulanır.
Tek bir borcun ödenmemesi disiplin cezası gerektirir mi?
Hayır. Bentte aranan alışkanlık unsuru, birden fazla borcun ödenmemesini ve bu davranışın süreklilik kazanmasını gerektirir.
Hangi durumlar kabul edilebilir mücbir sebep sayılır?
Ağır hastalık, doğal afet, yakının ölümü veya personelin iradesi dışındaki ciddi gelir kaybı gibi öngörülemeyen ve önlenemeyen olaylar, somut olayın özelliklerine göre mücbir sebep kabul edilebilir.
Kısa süreli durdurma cezasına itiraz edilebilir mi?
Disiplin kurulunca verilen bu cezaya karşı idari itiraz yolu yoktur; kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren 60 (altmış) gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Borçlanıp ödememeyi alışkanlık haline getirmek iddiasıyla yürütülen soruşturmalarda savunmanın belgelerle desteklenmesi ve süreçlerin doğru işletilmesi için bir avukat desteği alınması önemlidir.
Polis, jandarma ve sahil güvenlik personeline uygulanan tüm disiplin cezalarını ve bu cezaları gerektiren disiplinsizlikleri tek sayfada görmek için 7068 Sayılı Kanun Disiplin Cezaları Rehberi başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya özgü değerlendirme için bir avukata danışılması ve profesyonel destek alınması tavsiye edilir.
AV. MUSTAFA KÜRŞAT AKYEL
Yorumlar